NORTH 2004-2005-2006-2007

Debat III: 'Living on the edge'

Debat III: 'Living on the edge'
Locatie: IJKantine, Amsterdam Noord, woensdag 10 mei a.s. vanaf: 16.00 uur

Context
De oevers langs het Amsterdamse IJ vormen sinds hun bestaan het toneel van stedelijke veranderingen. Recente en toekomstige ontwikkelingen maken van dit (voormalige) haven- en industrieel gebied een aantrekkelijk cultureel recreatief woon- werkcentrum. Een plek waar verleden, heden en toekomst samenkomen en het IJ zelf fungeert als verbindend element. Amsterdam als het Veneti‘ van het Noorden met het IJ als Grand Canal. Schepen en plezierjachten varen er heen en weer of reizen af naar de rest van de wereld. Pontjes brengen je gratis naar de overkant, naar het Centraal Station of andersom.

Vanuit het Muziekcentrum zal in de toekomst, schuin tegenover, het nieuwe Filmmuseum te bewonderen zijn, naar ontwerp van het Weense architectenbureau Delugan Meissel Associated Architects. Een architectonische parel die zich toont in het IJ aan de voet van het in 1970 door architect A. Staal ontworpen, markant gesitueerde voormalige Shellgebouw Overhoeks (potentieel monument). Het Filmmuseum is, aldus de architect, ontworpen als beeldhouwwerk waarbij het licht op talloze manieren reflecteert, door de gladde, kristallijnen vorm van de vlakken. 'Hierdoor verkrijgt het toekomstige gebouw -ook vanuit de verte - telkens een ander uiterlijk. Zo verwijst het gebouw naar de cinematografie: een spel van licht en beweging. Tevens vormt het museum op deze manier een "brug" tussen Amsterdam-Noord en het tegenovergelegen Centrum.'

Overhoeks functioneert als gebouw, met zijn bruine outfit, oliebronzen spiegelende raampartijen, witkleurige Shell-logo topstuk en zijn forse poten, als het visitekaartje van het voormalige Shellterrein. Een eyecatcher en ori‘ntatiepunt voor werknemers, passanten en bewoners in de wijde omgeving. Door technologische ontwikkelingen is een aantal bedrijfsruimtes, waaronder diverse Shell Research Laboratoria, niet langer functioneel en verhuist Shell eind 2007 als onderneming naar het New Technology Centre (NTC). Een compacte huisvesting die om minder hectare vraagt, waardoor een groot deel van het huidige terrein vrijkomt voor stedelijke vernieuwing (gemeente Amsterdam, ING Real Estate). De 20 ha grote nieuwe stadswijk Overhoeks biedt ruimte aan 2200 woningen voor circa 4000 bewoners, kantoren en andere voorzieningen (stedenbouwkundig ontwerp: Palmboom & Van den Bout Stedenbouwkundigen bv, dRO Amsterdam e.a.).

In de luwte van de Shelltoren is een strip gepland met een ensemble van torens, middelhoge hoogbouw en daartussen twee waardevolle bestaande Shell-laboratoriumgebouwen. Een strip die, aldus sommige critici, door de hoogte van de hoogbouw 'luchtvervuilend' werkt en niet past in een stad als Amsterdam. Westelijk hiervan verrijst een campus die bestaat uit losse gebouwen rondom collectieve hoven met overwegend woonfuncties. Tussen de strip en de campus is een park gepland dat, naast openheid, de twee contrasterende stedenbouwkundige typologie‘n moet benadrukken. Het totaalconcept wordt compleet gemaakt door de realisatie van een oeverpark. Er is in het plan gestreefd zoveel mogelijk groen op te voeren, hetgeen, in combinatie met de realisatie van ondergrondse parkeergarages, ruimte en grandeur biedt.

Het Shellterrein ligt als een eiland in de buurt en is slechts via een toegangspas bereikbaar gebied. Het toekomstige Overhoeks zit niet op slot maar kan in het meest sombere scenario gaan functioneren als gated community, waarbij segregatie en criminaliteit op de loer liggen. Anderzijds kan Overhoeks een dusdanige stedelijke culturele economische pullfunctie ontwikkelen dat omringende wijken een graantje kunnen meeprofiteren. De vraag is hoe. Het voormalig 20e-eeuwse Groot Shell-laboratoriumgebouw en het vanaf 2008 openbaar toegankelijke, van oorsprong 17e eeuwse, Tolhuispark, bieden daartoe uiteenlopende opties.

In de afgelopen jaren vonden hier, en elders langs de oevers, kunsttentoonstellingen plaats die verbeelding gaven aan gebiedseigen cultuurhistorische thema's zoals scheepsvaart (NDSM en ADM), luchtvaart (Fokker) en technologie (Shellterrein). Met het oog op de toekomst blijft experiment noodzakelijk en kan het oude Shell-Lab bijvoorbeeld gaan functioneren als permanente broedplaats voor de kunsten en als podium voor buurtmanifestaties.


© Foto: Gert Jan van Rooij

Aan de Noordelijke IJ-oever is momenteel, op de plek waar straks het filmmuseum zal worden gerealiseerd, het kunstwerk SO FAR AND YET SO CLOSE van Annette Palstra te zien. Lichtreclameletters, voorzien van een reflecterende laag folie, die overdag als bewegende letters reflecteren in het water en in de avonduren functioneren als een reclametekst, of als ondertiteling voor de toekomstige SKYLINE aan deze oever. Niet alleen wordt zo een visuele relatie tot stand gebracht tussen passanten en het kunstwerk, maar biedt tevens dit kunstwerk een uitnodiging voor het ondernemen van toekomstige culturele activiteiten die als olievlekken hun effect kunnen hebben op de omgeving, in de stad Amsterdam en daarbuiten.

De debatten North zijn mede mogelijk gemaakt door Stichting Stimuleringsfonds voor Architectuur/Belvedere, Stadsdeel Amsterdam Noord, Amsterdams Fonds voor de Kunst, VSBFonds, Cultuurfonds Bank Nederlandse Gemeenten, Stichting LYR, De Baak Noordwijk, Ina Eskes, IJKantine.

Contact: info@northamsterdam.com of via Marjolijn Hessing: 06-24698705/ Henke Baars: 0651920808